الشكوى الكاذبة - كيف تتعامل مع الشكوى وما هو التعويض المالي الذي ستحصل عليه؟

ما هي الشكوى الكاذبة؟

תלונת שווא או תלונה כוזבת היא תלונה שמתארת מציאות לא נכונה או המצאה מוחלטת. מדובר בתלונה בגין אירוע שלא התרחש או אירוע שנופח לחלוטין מכל פרופורציה. בדרך כלל במסגרת תלונת השווא "הנפגע" יטען ש"הפוגע" פגע בו קשות, ולעיתים אף יציג ראיות כוזבות (לדוגמה סימני אלימות שנוצרו על ידי "הנפגע" עצמו במטרה לחזק את טענותיו השקריות כנגד "הפוגע").

على مدى أكثر من عقد من الزمان، ساعدت شركتنا العديد من ضحايا الشكاوى الكاذبة في تقديم دعاوى والحصول على تعويضات مالية كبيرة. إذا كنت قد تضررت من شكوى كاذبة، فنحن نرحب بك للتواصل مع شركتنا لدراسة فرص نجاح قضيتك.

מטרתה של תלונה שקרית היא לגרום לצד שלישי לפעול כנגד "הפוגע", משום שה"נפגע" בעצמו אינו יכול להזיק ל"פוגע". אותו צד שלישי יכול להיות משטרת ישראל, גורמי הרווחה, המעסיק וכל גוף נוסף שיש לו השפעה כלשהי על חייו של "הפוגע".

באפשרותו של "הנפגע" לפנות אפילו לבית המשפט ולדרוש קבלת أمر لمنع التحرش التهديدي (والذي سيؤدي أيضًا إلى الاستلام) أمر إزالة) أو أمر حماية (إذا كان حدثًا وقع بين أفراد الأسرة).

תלונת שווא משדרת לסביבה הקרובה והרחוקה של "הפוגע" שמדובר לכאורה באדם "בעייתי", ולעיתים אף אלים. מסרים אלה עשויים לגרום לסביבתו של "הפוגע" להתרחק ממנו, على الرغم من عدم وجود أساس لتلك الشكوى الكاذبة.

אחת הבעיות העיקריות בהגשת תלונה שקרית מבחינתו של "הפוגע" הוא שעשוי לעבור זמן לא מבוטל עד שאותו גורם שקיבל את התלונה יברר אותה ויגיע למסקנה שאין לה שום בסיס. יתרה מזאת, גם אם הגורם שקיבל את התלונה יגיע למסקנה שאכן מדובר בתלונת שווא, הדבר לא מונע מה"נפגע" להגיש תלונת שווא נוספת לאותו גורם או גורם אחר.

بلاغ كاذب للشرطة

תלונת שווא במשטרה עלולה להוביל לתוצאות הרסניות. אם בצורה כלשהי "הנפגע" ישכנע את شرطة שה"פוגע" לכאורה מסוכן (לרוב באמצעות זיוף נתונים או עדים שמוסרים עדות שקר) המשטרה יכולה להגיע למסקנה שיש מקום להגיש כתב אישום. בסופו של דבר תלונת שווא כזו עשויה להשאיר את "הפוגע" עם רישום פלילי, על אף שהוא לא עשה דבר.

מעבר לרישום פלילי עשויות להיות לתלונת שווא השלכות חמורות אף יותר בדמות סנקציות פליליות שיכולות להגיע גם למאסר. תלונת שווא במשטרה מצד "הנפגע" מעידה, לרוב, על כוונה ברורה ונבזית לפגוע ב"פוגע".

يجب على الشخص الذي تم تقديم بلاغ كاذب ضده لدى الشرطة أن يصر على إغلاق البلاغ. انعدام الشعور بالذنب בסיום החקירה. סיבת הסגירה "חוסר אשמה" מעידה כי משטרת ישראל בדקה את התלונה ומצאה שאין לה בסיס. לסיבת סגירת התלונה עשויה להיות השפעה מכרעת על סיכויי دعوى مدنية נגד "הנפגע" בגין הגשת תלונת השווא, ולכן אל תסתפקו בסיבת סגירה כמו חוסר ראיות או חוסר עניין לציבור. סיבות סגירה אלה משאירות ספק שייתכן ואין מדובר בתלונת סרק.

بلاغ كاذب عن عنف منزلي

في كثير من الحالات، تُقدّم المرأة التي تُفكّر في الطلاق أو التي تقدّمت بطلب الطلاق بالفعل، بلاغاً كاذباً عن العنف الأسري. وأحياناً، تأتي التوصية بتقديم بلاغ كاذب للشرطة أو غيرها من السلطات من محامي المرأة (وهذا بحد ذاته سوء سلوك).

בין היתר, מטרתה של תלונת שווא בגין אלימות במשפחה היא להפעיל לחץ על "הפוגע" להסכים לדרישות "הנפגע". אם נחזור לדוגמת הליכי הגירושין, מטרתה של תלונת שווא בגין אלימות במשפחה תהיה לגרום לגבר להסכים לדרישות האישה. יתכן שתהיה זו דרישה לחלוקת הרכוש/כספים בצורה שתשרת את האישה או דרישה לעזוב את הבית באופן מיידי.

תלונת שווא בגין אלימות במשפחה תוזכר בכל הזדמנות אפשרית בפני השופט שידון בטענות הצדדים. בחלק לא מבוטל מהמקרים השופט לא ידע שאכן מדוב בתלונת שווא, לפחות עד שתהיה הכרעה בעניין זה על ידי הגורם המטפל באותה תלונה (לדוגמה משטרת ישראל). מטרת האיזכורים הרבים של תלונות שווא בפני השופט שדן בתיק היא לגרום לשופט לגלות אמפתיה רבה יותר כלפי ה"נפגע" או "הנפגעת", על מנת שיפסוק לטובת אותו צד.

الشكوى الكاذبة في مكان العمل

قد تأتي الشكوى الكاذبة في مكان العمل من موظف آخر في نفس المكان (على سبيل المثال، شكوى كاذبة تتعلق بـ التحرش الجنسيويمكن أن تأتي أيضًا من مصدر لا علاقة له بمكان العمل على الإطلاق (على سبيل المثال: شخص لا يعمل في مكان العمل ولكنه يدعي أن الشخص الذي تم تقديم الشكوى ضده قد سرق أموالًا من مكان العمل).

في معظم الحالات، يكون الهدف من الشكوى الكاذبة في مكان العمل هو إلحاق الضرر بالشخص المُشتكى عليه. ولا يشترط أن يكون هذا الضرر على شكل فصل من العمل، بل قد يتجلى أيضاً في منع الموظف من الترقية أو النقل إلى منصب آخر أو إلى رتبة أدنى.

أحيانًا، تأتي الشكوى الكاذبة من موظف آخر يرغب في شغل منصب الشخص الذي يشتكي منه. في هذه الحالات، يمكن تقديم الشكوى إلى صاحب العمل بشكل مجهول.

كيف تتعامل مع شكوى كاذبة؟

قد يكون التعامل مع شكوى كاذبة مهمة صعبة. يجب على الشخص الذي قُدِّمت ضده هذه الشكوى تقسيم العملية إلى مرحلتين: 1. الرد على الادعاءات الواردة في الشكوى وإثبات زيفها. 2. المطالبة بالتعويض من مُقدِّم الشكوى.

تقديم بيانات تشير إلى أن هذه شكوى كاذبة

سواءً قُدِّمَت شكوى كاذبة للشرطة، أو لصاحب العمل، أو لأي جهة أخرى، فسيتم استدعاء الشخص المُشتكى عليه عادةً للاستجواب. في حال استجوابك من قِبَل الشرطة، يُنصح بشدة باستشارة محامٍ متخصص في القانون الجنائي. لا بد من توخي الحذر الشديد عند الذهاب إلى مركز الشرطة، فقد يجد حتى الأبرياء أنفسهم مكبلين بالأصفاد في نهاية الاستجواب، ويُقتادون إلى زنزانة الاحتجاز.

إذا قررتَ مع ذلك التعامل مع الأمر بنفسك، فحاول معرفة تفاصيل الشكوى أثناء المكالمة الهاتفية، وحتى قبل الوصول إلى الشخص الذي تلقى الشكوى. لن يُفصحوا لك دائمًا عن المعلومات عبر الهاتف، ولكن حاول مع ذلك معرفة التفاصيل استعدادًا للاجتماع، وتجهيز البيانات أو الشهود ذوي الصلة.

אם נטען כנגדכם שפעלתם באלימות כלפי אדם כלשהו, תשאלו באיזה תאריך מדובר, היכן ואיזה ראיות יש לכך שאכן פעלתם לכאורה באלימות. במצב שבו הוגשה תלונת שווא בגין אלימות לא יהיה בידי המשטרה או גורם אחר סרטון שמציג איך אתם נוקטים באלימות, אך יתכן שיהיו בידי המשטרה תמונות של "הנפגע" עם סימני אלימות. סימני האלימות כמובן שאינם מעידים שאתם אחראים להם.

إذا تم تزويدك بتفاصيل الحدث، ولم تكن موجودًا على الإطلاق في المكان الذي زُعم أنك كنت فيه في ذلك الوقت، فسوف تقدم للشرطة شهودًا يمكنهم الإدلاء بشهادتهم بأنك كنت معهم في ذلك الوقت.

ישנם מקרים בהם לאדם נגדו הוגשה תלונת שווא יש הקלטה של שיחה או התכתבות וואטסאפ/דוא"ל בינו לבין האדם אשר הגיש את התלונה, בה אומר המתלונן בצורה מפורשת שבכוונתו להגיש תלונת שווא. במקרים אלה תציגו נתונים אלה באופן מיידי.

رفع دعوى قضائية بسبب تقديم شكوى كاذبة

إن تقديم شكوى كاذبة، وخاصة عندما يتم تقديمها إلى طرف آخر غير الشخص الذي تم تقديم الشكوى ضده، يشكل تشهيراً.

يُعرّف قانون التشهير التشهير على النحو التالي:

التشهير هو أمر قد يؤدي نشره إلى –

(1) إذلال شخص ما في نظر الآخرين أو جعله هدفاً لكراهيتهم أو احتقارهم أو سخريتهم؛

(2) الحط من قدر شخص ما بسبب أفعاله أو سلوكه أو صفاته المنسوبة إليه؛

(3) إلحاق الضرر بشخص في منصبه، سواء كان منصباً عاماً أو منصباً آخر، في عمله أو مهنته أو تخصصه؛

(4) أن ينتقص من قدر شخص بسبب عرقه أو أصله أو دينه أو مكان إقامته أو عمره أو جنسه أو ميوله الجنسية أو إعاقته؛

תלונת שווא אכן נכנסת במסגרת סעיפים אלה. ברובם המוחלט של המקרים לא יהיה קושי להוכיח שהוגשה תלונת שווא במטרה לפגוע, ולכן התובע יוכל להגיש תביעת לשון הרע ולדרוש פיצוי כספי בסך כ-144 אלף ש"ח بدون إثبات الضررإذا نتج عن الشكوى الكاذبة أي أضرار، فيمكن معالجتها في إطار بيان الدعوى عندها قد يكون مبلغ التعويض المطلوب أعلى بكثير. في هذه الحالات، يجب عليك استشارة محامي قضايا التشهير حتى قبل رفع الدعوى القضائية.

قبل التسرع في رفع دعوى تشهير، من المهم أيضًا الإلمام بالدفاع المنصوص عليه في قانون التشهير، والذي يحمي أحيانًا حتى الشكاوى الكاذبة. وينص هذا الدفاع في المادة 15(8) من القانون، والتي تنص على ما يلي:

في دعوى جنائية أو مدنية تتعلق بالتشهير، سيكون هذا دفاعًا جيدًا. إذا قام المتهم أو المدعى عليه بالنشر بحسن نية في إحدى هذه الظروف:

8. كان النشر في إطار تقديم شكوى بشأن الطرف المتضرر في مسألة يكون فيها الشخص الذي تم تقديم الشكوى إليه مسؤولاً عن الطرف المتضرر، بموجب القانون أو العقد، أو شكوى تم تقديمها إلى السلطة المخولة بتلقي الشكاوى بشأن الطرف المتضرر أو التحقيق في مسألة هي موضوع الشكوى، ولكن هذا الحكم لا يوفر الحماية لأي نشر آخر للشكوى، أو حقيقة تقديمها، أو محتواها؛

يُوفر هذا البند حماية شبه كاملة للشكاوى المُقدمة بحسن نية، والتي تُوجه فقط إلى الشخص المسؤول عن الشخص المُشتكى عليه أو إلى جهة تحقيق مُعتمدة. ولا يهدف هذا البند إلى بثّ الخوف في نفوس الناس من تقديم الشكاوى إلى الشرطة أو غيرها من الجهات، خشيةَ أن يؤدي إغلاق شكواهم إلى رفع دعاوى تشهير ضدهم. فهذه نتيجة غير مرغوب فيها وغير مناسبة من وجهة نظر الجمهور.

لن ينطبق الحماية المنصوص عليها في هذا القسم، على سبيل المثال، عندما تقدم المرأة شكوى كاذبة بشأن العنف المنزلي إلى مكان عمل شريكها أو أصدقائه.

דוגמה לפסק דין אשר העניק הגנה לנתבע על אף שהוגשה תלונת שווא (רת"ק 53324-03-20 בלה גרשביין נ' דורית אזרד, פסק דין מיום 28.4.2021):

كما ذُكر، رفضت المحكمة دفاع حسن النية، لأن الشكوى تضمنت وقائع غير صحيحة، وللأسف، لم يتم فحصها أو إثباتها. وبحسب المحكمة الابتدائية، فإن استخلاص المدعي استنتاجات تشهيرية من هذه الوقائع يُعدّ انتهاكًا لمبدأ المعقولية المنصوص عليه في المادة 16(أ) من القانون. لذا، تقرر أن المدعي لا يملك حق الدفاع بموجب المادة 15(8) من القانون، على الرغم من اعتقاده الشخصي بصحة مضمون الشكوى.

في رأيي، هذا التصريح يتعارض مع القانون الذي تم تحديده في القضية رايمر לפיה "את המושג תום-לב בהקשר להגנה שבסעיף 15(8) לחוק איסור לשון הרע יש לפרש כמתייחס לאמונת המפרסם באמיתות הפרסום. عندما يصدق المشتكي صحة شكواه، فإنه سيحظى بالحماية. في القسم 15(8), לחוק אפילו התלונה הוגשה על-ידיו מתוך רצון לפגוע" (ההדגשה נוספה – א"א).

لقد ذهبت. رايمر, המבחינה בין משמעויות שונות של מושג "תום לב" בהקשרים שונים של חוק איסור לשון הרע, עדיין עומדת בתוקפה, גם כעבור 40 שנה. כך לדוגמה, עמדה הלכה זו במרכז מחלוקת על حسن النية בתלונה למשטרה, במסגרת ע"א 7426/14 فلان ضد دانيال (14.3.16) (انظر الفقرة 69 من رأي القاضي أميت مقارنة بالفقرة 36 ​​من رأي القاضي باراك إيريز).

من مجمل السوابق القضائية، يبدو أن القاعدة هي أن الشخص الذي قدم شكوى إلى جهة مخولة سيستفيد من حماية حسن النية إذا كان يعتقد بشكل شخصي بمضمون الشكوى، حتى لو تبين أن الشكوى غير حقيقية.. אם כי נאמר, כי אף אם יש אמונה סובייקטיבית בתלונה, אפשר שתישלל הגנת תום הלב במקרים חריגים אחרים, כגון אם המתלונן מפריז בתלונתו הפרזה רבה (ע"א 7699/11 فليكسر ضد براندز (25.12.13).

في هذا السياق، قال القاضي أميت (في قضية فلان ضد دانيال) הציע גישה פרשנית המוצאת איזון בין אמונה סובייקטיבית לבין סבירות החשד, אך לא פירט. בבע"מ 1620/17 فلان مقابل فلان (14.3.16), אישר השופט מזוז את קביעת בית המשפט המחוזי בירושלים, אשר שלל הגנת תום לב, כאשר התלונה הוגשה "באופן ובהיקף" חריגים, כאשר התלונה הופנתה לא רק לגורמים מוסמכים אלא גם ל"מכריה ושכניה" של התובעת דהתם.

على أي حال، في رأيي، فإن حكم محكمة الدعاوى الصغيرة، الذي رفض الدفع بحسن النية لعدم صحة الشكوى وعدم فحصها بدقة قبل رفعها، لا يتوافق مع السوابق القضائية. في قضيتنا، تواصلت المدعية مع الطرف المعني في الشكوى، وتم دحض الاتهام الموجه ضد المدعى عليه، إلا أن المدعية كانت مقتنعة بصحة شكواها. في الشكوى، شرحت المدعية الأمر بإيجاز، وأرفقت مستندات اعتقدت أنها كافية لإثبات دعواها. لم توزع المدعية الشكوى على أي طرف آخر، ولم يكن نطاق الشكوى غير مألوف.

رأت المحكمة أنه من غير المعقول أن يكتب المدعي ليس فقط الحقائق بل الاستنتاجات أيضًا، لكني لا أرى خللًا في أن يشرح مقدم الشكوى سبب اعتقاده بأن الحقائق التي يعرضها تؤدي إلى الاستنتاج الذي يقترحه. إن المبالغة في متطلبات معقولية الصياغة والمضمون لا تُعدّ حمايةً بموجب هذا البند، الذي يحمي أيضًا المُشتكي العادي غير المُلمّ بإجراءات الصياغة القانونية. علاوة على ذلك، فإن الشكوى نفسها ليست مُصاغة بلغة مُسيئة أو مُتطرفة بشكل غير عادي، على الرغم من أن مضمونها خطير بما يكفي ليُعتبر تشهيرًا.

לטעמי, שלילת הגנת תום הלב במקרה כזה, בו המבקשת מאמינה בכנות שהמשיבה היא אכן עובדת ציבור אשר פעלה שלא כהוגן, עלולה ליצור "אפקט צינון", וחשש של האזרח מלקבול על שחיתות, כפי שצוין גם בפרשת פלונית נ' דניאל.

ختامًا، يُرحَّب بقرار المحكمة الذي خلص إلى عدم وجود أساس للشكوى، وإلى عدم وجود أي خلل في سلوك المدعى عليه. مع ذلك، ووفقًا للحكم، فإن قانون التشهير، في المادة 15(8)، يحمي أي شخص يشتبه بصدق في أمر ما ويقدم شكوى لا أساس لها من الصحة، ضمن نطاق معقول، إلى السلطة المختصة. ويسري هذا حتى لو كان دافعه الإساءة، كما ورد في الحكم. رايمرلذلك، تنطبق هذه الحماية أيضاً على مقدم الطلب.

وعلى النقيض من هذا الحكم، من السهل العثور على أحكام قضائية تمنح تعويضات مالية مقابل تقديم شكوى كاذبة.

בעניין זה נפסק בת"א 1933-02-19 אייל מילר נ' שאדי אבו סאלח (פסק דין מיום 19.12.2021), כך:

ההגנה בסעיף 15(8) שייכת לקבוצת ההגנות הנוגעת למצבים בהם היתה קיימת חובה מסוג כלשהו לעשות את הפרסום וכן, למצבים בהן היה עניין אישי כשר של אדם כלשהו, שהצדיק את עשיית הפרסום. נתבע יהנה מההגנות המפורטות בסעיף 15 בכלל ובסעיף 15(8) בפרט, בהתקיים שני תנאים מצטברים. האחד – הוא עשה את הפרסום באחת הנסיבות המפורטות בסעיפים הנ"ל והשני – כי עשה את הפרסום בתום לב (א. שנהר, לעיל, בעמ' 250 וכן, ע"א 184/89 טריגמן נגד טיולי הגליל (רכב) בע"מ ואח' [פורסם בנבו] (31.12.1989)). מן הסתם, הפרסום גם צריך להיות אמת.

ينطبق الحماية المنصوص عليها في المادة 15(8) من القانون في حالتين يتقدم فيهما المعلن بشكوى ضد الطرف المتضرر. في الحالة الأولى، تسري الحماية عند تقديم الشكوى إلى الشخص المسؤول عن الطرف المتضرر، بموجب القانون أو العقد، ويشترط أن يتعلق مضمون الشكوى بمسألة تربط بين متلقي الشكوى والطرف المتضرر علاقة رؤساء ومرؤوسين (أ. شينهار، المرجع السابق، ص 301). أما الحالة الثانية فتتعلق بشكوى مقدمة إلى السلطة المختصة، وتشترط هذه الحماية أيضاً تقديم الشكوى بحسن نية. 

على الرغم من أن المدعى عليه قدّم شكوى إلى الشرطة الإسرائيلية، وهي الجهة المخوّلة بالتحقيق في المسألة موضوع الشكوى، إلا أنه ثبت أن تصريحاته الواردة في الشكوى كاذبة، وأنه اختلق حدثًا لم يقع. وعليه، فمن الواضح أن شرط حسن النية، الذي يُعدّ شرطًا أساسيًا للحماية بموجب المادة 15(8) من القانون، غير مُتحقق.

הפסיקה קבעה, כי נקיטת אמצעים סבירים על מנת לבדוק אם העובדות שבפרסום נכונות, מהווה תנאי חשוב לתחולת ההגנה בסעיף 15(8) והעדר בדיקה נאותה עשוי לשלול מהמפרסם את ההגנות, גם אם כוונותיו היו טובות ורצויות (ע"א 250/69 הוצאת מודיעין בע"מ ואח' נגד חתוקה, פ"ד כג(2) 135 ע"א 640/85 זיו קופר נגד איגוד המוסכים בישראל, פ"ד מד(1) 594, א. שנהר, לעיל, עמ' 293). על אחת כמה וכמה, נשללת ההגנה ממי שבדה את הארוע נשוא תלונתו.

במקרה זה בעקבות תלונת שווא נפסק לתובע פיצוי כספי בסך 120 אלף ש"ח ועוד 25 אלף ש"ח בגין שכר טרחת עורך דין.

ختاماً

عادة ما يكون الهدف من الشكوى الكاذبة هو الإضرار بالشخص المُشتكى عليه. لذا، ينبغي التعامل مع الشكاوى الكاذبة بحذر، خاصةً عند تقديمها إلى الشرطة الإسرائيلية.

أولاً، يجب على الجهة التي تلقت الشكوى الكاذبة التحقيق فيها والتأكد من أنها شكوى كاذبة لا أساس لها من الصحة. وإذا قُدّمت الشكوى إلى الشرطة الإسرائيلية، فيجب عليها التأكد من أن سبب إغلاقها هو عدم ثبوت الإدانة.

לאחר שבירור תלונת השווא הסתיים ונמצא שהיא חסרת כל בסיס, האדם נגדו הוגשה תלונת שווא יכול לשקול להגיש תביעת לשון הרע. במאמר זה תוכלו למצוא דוגמה למקרה בו נפסק לטובת התובע פיצוי כספי כולל בסך 145 אלף ש"ח, בעקבות תלונת שווא שהוגשה נגדו.

الأسئلة الشائعة حول الشكاوى الكاذبة