الرد على الاستئناف مقابل الملخص في الاستئناف - ما الفرق بينهما؟

كجزء من عملية الاستئناف (بما في ذلك الاستئناف المضاد) המשיב עשוי להדרש להגיש תשובה לערעור. במקרים מסוימים נדרשת גם הגשת סיכומים לבית משפט שדן בערעור. בין כתבי טענות אלה ישנם הבדלים משמעותיים לאור הוראות תקנות סדר הדין האזרחי, תשע"ט – 2018, והגשת כתב סיכומים לערעור במקום כתב תשובה לערעור (או ההיפך) עשויה לעלות למשיב ביוקר.

الفرق بين الرد على الاستئناف وتقديم المذكرات إلى المحكمة جلسة الاستئناف

دخلت حيز التنفيذ في بداية عام 2021 لوائح الإجراءات المدنية أدت هذه اللوائح إلى تغيير جذري في سير الإجراءات القانونية، بما في ذلك إجراءات الاستئناف. وكان من بين أهدافها تقصير مدة التقاضي من خلال تقليل طول المرافعات، وتبسيط الإجراءات بين الأطراف.

إذا كان يُطلب من المستأنف في السابق تقديم استئناف موجز، ثم صدر أمر بذلك تقديم الملخصات في المحكمة التي تنظر في الاستئناف، يُطلب من المتقاضي اليوم منذ البداية أن يُضمّن في إشعار الاستئناف جميع حججه وأن يُرفق بالاستئناف قائمة بالمستندات التي يعتزم الاعتماد عليها. وهذا هو السبب أيضًا في أنه لغرض تقديم استئناف تم منح المستأنف 60 يومًا مقارنة بـ 45 يومًا سابقًا.

حتى اليوم، تتمثل التغييرات الرئيسية بين الرد على الاستئناف وملخص الاستئناف فيما يلي:

1. وفقًا للوائح الجديدة، يُحدد عدد صفحات خطاب الرد (ويختلف هذا العدد باختلاف المحكمة التي تنظر في الاستئناف). أما خطاب الملخص، فلا يُحدد عدد صفحاته وفقًا للوائح الجديدة، ويخضع نطاقه لتقدير المحكمة.
2. بعد أن يقدم المدعى عليه مذكرة الرد، لا يحق للمستأنف تقديم رد على رد المدعى عليه. ومع ذلك، بعد أن يقدم المدعى عليه مذكرته، يجوز للمحكمة أن تأذن للمستأنف بتقديم مذكرة نيابة عنه.

في هذا الصدد، من المهم الإلمام بأحكام المادة 138 (أ) من لوائح الإجراءات المدنية، التي تمنح المحكمة التي تنظر في الاستئناف سلطة تقديرية واسعة للغاية فيما يتعلق بتقديم رد على الاستئناف، أو تقديم رد ثم ملخصات، أو حتى رفض الاستئناف رفضًا قاطعًا. وتنص هذه المادة على ما يلي:

138. (أ) يجوز لمحكمة الاستئناف ما يلي:

(1) رفض الاستئناف دون الحاجة إلى رد، إذا اعتبر أن الاستئناف ليس لديه أي فرصة للقبول؛

(2) لطلب تقديم رد كتابي، بشكل عام أو فيما يتعلق بمسألة معينة؛

(3) عقد جلسة استماع تمهيدية بشأن الاستئناف تحت سلطة قاضي ما قبل المحاكمة، مع التعديلات اللازمة؛

(4) لطلب إكمال الملخصات المكتوبة;

(5) البت في الاستئناف على أساس المواد المكتوبة المعروضة أمامها؛

(6) أن يأمر بعقد جلسة استماع شفهية إضافية بشأن المواد المكتوبة المعروضة عليه.

يرجى ملاحظة أنه وفقًا لهذا النظام، يجب عليك انتظار قرار المحكمة لتوضيح ما إذا كان من الضروري تقديم رد على الاستئناف أو ما إذا كانت المحكمة ستأمر بصيغة مختلفة لجلسة الاستماع للاستئناف (بل قد تعتبر المحكمة أنه من المناسب رفض الاستئناف).

ما هي أفضل طريقة لمناقشة الاستئناف؟

בהחלטה מעניינת מאוד שניתנה בע"א 2000/21 אסתר שחר נ' יצחק שחר ואח', בית המשפט העליון מפרט מהי דרך המלך לדון בערעור שהוגש לבית המשפט. בין היתר נקבע כך:

מתווה דיוני של הגשת סיכומים בערעור מעמיס כתבי טענות נוספים על בית משפט זה ומאריך את "תוחלת חייו" של ההליך, באופן שאינו עולה בקנה אחד עם מטרת תקנות סדר הדין האזרחי. במה דברים אמורים? במתווה של הגשת תשובה לערעור, מוגשים לבית משפט זה כתבי טענות "בשני סבבים": האחד, כתב הערעור; והאחר, תשובות המשיבים לו.

לעומת זאת, במתווה של הגשת סיכומים לערעור, מוגשים לבית משפט זה כתבי טענות ב"ארבעה סבבים": כתב הערעור, סיכומים מטעם יוזם ההליך הערעורי, סיכומים מטעם המשיבים וסיכומי תשובה מטעם יוזם ההליך הערעורי. היינו, למתווה של הגשת תשובה לערעור יש שני יתרונות מרכזיים לעומת מתווה של הגשת סיכומים, הדרים בכפיפה אחת עם העקרונות שאותם ביקשה הרפורמה לקדם: ראשית, מתווה של הגשת תשובה לערעור מצמצם את הניירת והמלל המוגשים לבית המשפט ובכך הוא חוסך הוצאות ומשאבים לצדדים להליך, כמו גם זמן שיפוטי שהוא כידוע משאב מוגבל.

שנית, מתווה של הגשת תשובה לערעור עשוי לקצר את "תוחלת חיי המדף" של ערעור המוגש לבית משפט זה, בשל מיעוט השלבים הדיוניים עד למועד ההכרעה בהליך, באופן שכאמור עשוי להיטיב הן עם הצדדים להליך והן עם מערכת המשפט והציבור בכללותו. הדברים האמורים נכונים אף באשר לאפשרות הגשתה של תגובה לתשובה לערעור, אשר תוסיף כתבי טענות להליך הערעורי ועשויה אף להאריך את משך בירורו.

…

ينبغي التأكيد كذلك على أنه، على عكس الترتيب الذي تم وضعه في لوائح الإجراءات المدنية السابقة، فإن الطرف الذي يبدأ عملية الاستئناف مطالب الآن بتفصيل جميع مطالباته وتقديم الصورة الكاملة للنزاع إلى المحكمة عند تقديم الاستئناف.

يمكن استنتاج هذا الالتزام من حقيقة أن محكمة الاستئناف لديها سلطة رفض الاستئناف فوراً (وهي سلطة لم تكن ممنوحة في لوائح الإجراءات المدنية السابقة؛ انظر: القاعدة 138(أ)(1) من لوائح الإجراءات المدنية، روزن-زفي، في الصفحة 477)؛ ومن ملاحظة أن مقدم طلب الاستئناف يجب أن يقدم المستندات نيابة عنه في نفس وقت تقديم الاستئناف (على عكس لوائح الإجراءات المدنية السابقة، انظر: القاعدة 134(ب)(2) من لوائح الإجراءات المدنية، روزن-زفي، في الصفحة 486)؛ ونظراً لأن الفترة الزمنية لتقديم الاستئناف وطلب الإذن بالاستئناف قد تم توحيدها وتمديدها إلى فترة 60 يوماً (انظر: القاعدة 137(أ) من لوائح الإجراءات المدنية).

חובתו של יוזם הליך ערעורי להניח את יסודותיה של החזית הערעורית המלאה כבר בגדר כתב הערעור, עולה בקנה אחד עם שיקולי יעילות ויצירת הליך ערעורי אפקטיבי ועם חובת תום הלב הדיוני שעניינה יידוע המשיבים לערעור בדבר מלוא חזית המחלוקת בין הצדדים (השוו: ע"א 2230/21 אביזוהר נ' לוליאן, [פורסם בנבו] פיסקה 6 (30.5.2021)). חובה זו אף מתיישבת עם עקרונות היסוד הקבועים בתקנה 3(ב) לתקנות סדר הדין האזרחי לפיהם "חובת בעלי הדין ובאי כוחם היא לסייע לבית המשפט בקיום המוטל עליו לפי תקנות אלה, וכן לנהוג בתום לב ובהגינות דיונית תוך שהם מסייעים במימוש התכלית הדיונית, ובכלל זה העמדת הפלוגתות האמיתיות שבמחלוקת בין בעלי הדין, מיקודן, בירורן והכרעה בהן".

…

في ضوء ما سبق، في معظم الحالات لا جدوى من تقديم ملخصات من قبل مبادر إجراءات الاستئناف بعد تقديم الاستئناف، والتي ينبغي أن تشبه في الواقع الملخصات وأن تشمل الجانب الكامل للنزاع بين الطرفين.

…

ממכלול הטעמים המפורטים לעיל, אני סבורה כי "דרך המלך" לבירור של ערעור בבית משפט זה לפי תקנות סדר הדין האזרחי (במקרה בו הוחלט שלא לדחות את הערעור על הסף מכוח הסמכות הקבועה בתקנה 138(א)(1) לתקנות סדר הדין האזרחי) היא באמצעות הגשת תשובה לפי המתווה הקבוע בתקנה 138(א)(2) לתקנות סדר הדין האזרחי. יחד עם זאת, לא מן הנמנע כי יתעוררו מקרים שבהם יעדיף בית המשפט להורות על מתכונת דיונית של הגשת סיכומים, לעיתים אף לאחר שהוגשו תשובות לערעור לפי תקנה 138(א)(2) לתקנות סדר הדין האזרחי.

وبالتالي، في الحالات التي ترى فيها المحكمة أن الاستئناف أو الرد عليه غير شاملين بما يكفي للفصل فيه (انظر: الملاحظات التفسيرية للوائح الإجراءات المدنية، صفحة 43؛ روزن-زفي، صفحة 481)، فمن المحتمل جدًا أن ترى المحكمة، بعد مراجعة الرد أو بعد جلسة استماع تمهيدية أو جلسة أمام هيئة المحكمة، أن ظروف القضية تبرر تقديم ملخصات للفصل في الإجراءات، لا سيما في القضايا المعقدة التي يصعب فيها الرد بفعالية على ادعاءات المدعى عليهم في إطار جلسة استماع شفهية.

الأسئلة الشائعة حول الرد على الاستئناف مقابل الاستئناف الموجز