هل يمكن حذف الدعوى القضائية بسبب إساءة استخدام الإجراءات القانونية؟

משמעות מחיקת כתב תביעה הוא שההליך מסתיים מבלי שנבחן לגופו של עניין. כלומר, התרחש מחדל כלשהו מטעמו של התובע, שהיה כה חמור, שהוביל למסקנה שאין מקום לברר את התביעה אלא יש "להעניש" את התובע בהפסקת התביעה. חשוב להבין שמחיקת התביעה (בניגוד رفض الدعوىلا يمنع ذلك المدعي من تقديم الدعوى. بيان الدعوى أُعيد فتح القضية، لكن سيتعين عليه دفع رسوم المحكمة مرة أخرى.

بعد دخول תקנות סדר הדין האזרחי, תשע"ט – 2018 اعتبارًا من 1 يناير 2021، تم التركيز بشكل كبير على مسألة إساءة استخدام الإجراءات القانونية، وقد ورد ذلك في بداية هذه اللوائح (المادة 4) على النحو التالي:

لا يجوز لأي طرف أو محاميه إساءة استخدام الإجراءات القانونية، بما في ذلك أي إجراء في إجراء يكون له الغرض أو التأثير المتمثل في تعطيل أو تأخير أو مضايقة أحد الأطراف، بما في ذلك إجراء غير متناسب مع طبيعة أو تكلفة أو تعقيد الجلسة.

مع مرور الوقت، نشهد تزايدًا في الحالات التي تأمر فيها المحاكم بحذف دعوى قضائية بسبب إساءة استخدام الإجراءات القانونية. وفي بعض الحالات، من الممكن أيضًا المطالبة بذلك. التعويض عن إساءة استخدام الإجراءات القانونية.

يمثل المحامي إيدي بليتستين المدعين والمدعى عليهم في الدعاوى المدنية والتجارية المعقدة. هل تحتاج إلى استشارة قانونية متخصصة؟ تواصل مع مكتبنا.

شطب دعوى قضائية بسبب إعادة تقديمها دون الامتثال لقرار قضائي سابق

בעל דין שאינו מקיים החלטה שיפוטית עשוי להתקל במצב בו בית המשפט יורה על מחיקת כתב התביעה. סוגיית מחיקת כתב תביעה הגיעה לאחרונה לפתחו של בית המשפט השלום בחיפה (ת"א 46243-12-20 רן מוסטון נ' בונם נוסבוים, החלטה מיום 4.1.2022).

قررت المحكمة في قرارها، من بين أمور أخرى، ما يلي:

על-פי ההלכה שקדמה לתקנות החדשות, הגשת תביעה חוזרת על יסוד עילות דומות עשויה להיות ניצול לרעה של הליכי בית המשפט וניתן לסלקה על הסף מבלי לדון בה לגופה. על שיקול האינטרס הציבורי עמד בית המשפט העליון ברע"א 7070/14 עזבון אבו ליל נ' עזבון אלפהום (פורסם בנבו, 14.1.2015):

"בהחלטה בבקשה להפסקת תובענה לא נפקד גם מקומו של האינטרס הציבורי, למניעת השחתה לריק של זמן שיפוטי יקר. אינטרס מערכתי זה לניצול נכון של המשאבים המוגבלים אינו כלכלי גרידא, אלא מגלם ושומר על זכותם החוקתית לגישה לערכאות של בעלי הדין כולם. בתובענה שבה הושקעו משאבים רבים, הן של הצדדים, הן של בית המשפט, והיא בשלה (או כמעט בשלה) למתן פסק דין, מן הראוי גם לשקוד על כך שפרות ההשקעה לא ירדו לטמיון".

הלכה זו מתחדדת לאור השינוי בתקנות החדשות, והדגש שניתן על איזון בין עניינו של בעל הדין הפרטי לבין כלל בעלי הדין והאפשרות למחיקה מחמת שימוש לרעה בהליכי בית משפט (ת"צ (מחוזי מרכז) 48884-01-21 בנקי השקעות בע"מ נ' הבנק הבינלאומי הראשון לישראל בע"מ, פסקה 20 והאזכורים שם (פורסם בנבו, 24.10.2021)).

ברע"א 1556/21 עירון נ' בר-אור, פסקה 20 (פורסם בנבו, 22.4.2021) הודגש כי מלאכת האיזון היא חובתו של בית המשפט. ברע"א 8921/20 SKS Holding LLC נ' אורן, פסקה 27 (פורסם בנבו, 13.5.2021) הוסבר כי סנקציות על שימוש לרעה בהליכי משפט, לפי תקנה 4, מצויה בתקנות 42 ו-151(ג), والسماح للمحكمة بشطب بيان المطالبات وإصدار أمر بدفع النفقات لصالح الطرف المصاب أو لصالح خزينة الدولة.. בע"א 2230/21 אביזוהר נ' לוליאן (פורסם בנבו, 30.5.2021) נכתב:

"על בעל דין לרכז את ראיותיו ולהתכונן היטב למשפט. ההליך המשפטי אינו "שיטת מצליח" שבו ניתנת לתובע הזדמנות שניה למקצה שיפורים מקום שבו כשל מלהוכיח את תביעתו. הניסיון להשיג יתרון דיוני בדרך של הפסקת התובענה על מנת "לשפר עמדות" גובל בשימוש לרעה בהליך השיפוטי כאמור בתקנה 4 לתקנות החדשות הקובעת כי "لا يجوز للمتقاضي أو محاميه إساءة استخدام الإجراءات القانونية." (רע"א 4921/09 הכשרת הישוב חברה לביטוח בע"מ נ' רשיד, פסקה 4 פורסם בנבו;

…

في القضية المعروضة أمامنا، كان للمدعي خيار الدفاع عن دعواه في كلتا الدعويين الأولى والثانية. وقد امتنع عن إيداع مبلغ 50,000 شيكل إسرائيلي في خزينة المحكمة كشرط لإلغاء الحكم الصادر ضده، مما حال دون التحقيق في الدعوى المقابلة التي رفعها في الدعوى الأولى. وعندما رُفعت الدعوى الثانية ضده، اختار عدم تقديم دفاع يتضمن طلبًا للمقاصة. 

بل إنه، حتى قبل صدور الحكم في الدعوى الثانية لعدم وجود دفاع، رفع الدعوى الحالية - وهي مطابقة للدعوى المضادة التي رفعها في 7 يوليو/تموز 2020 في الدعوى الأولى. وبذلك، سعى إلى التحايل على الوديعة المالية التي كان قبول طلبه بإلغاء الحكم في الدعوى الأولى مشروطاً بها. يشكل هذا إساءة لاستخدام إجراءات المحكمة، نظراً لإهدار الوقت القضائي والإضرار بالمتقاضين الآخرين الذين ينتظرون جلسة الاستماع الخاصة بهم منذ شهور.

لذلك، أقرر أنه إذا لم يودع المدعي مبلغ 50,000 شيكل إسرائيلي في خزينة المحكمة بحلول 4 فبراير 2022، أورا بشأن حذف الدعوى القضائية الحالية.

כלומר, במקרה זה בית המשפט קבע כי יורה על מחיקת כתב תביעה מכיוון שהתובע הגיש את תביעתו מבלי לקיים החלטה קודמת – הפקדה של 50 אלף ש"ח בקופת בית המשפט. בכך התובע למעשה עשה إساءة استخدام الإجراءات القانونية.

في ضوء هذا القرار، يتضح جلياً أن المادة 4 من لائحة الإجراءات المدنية، المتعلقة بإساءة استخدام الإجراءات القانونية، يمكن الاستناد إليها لإصدار أمر بشطب الدعوى. مع ذلك، من المهم فهم أنه بموجب هذه المادة، يجوز إصدار أمر ليس فقط بشطب الدعوى، بل أيضاً بشطب الدفاع إذا كان المدعى عليه هو من يخالف الأحكام القضائية أو يسيء استخدام الإجراءات القضائية.

الأسئلة الشائعة حول حذف مطالبة